سرآب گاماسیاب

سراب گاماسیاب

سرآب گاماسیاب در ۲۰ کیلومتری جنوب شهرستان نهاوند و از دره‌های شمالی رشته کوه گروین سرچشمه می‌گیرد. منشأ آب آن یخچال طبیعی است و دارای آبدهی ۵ متر مکعب در ثانیه است که این رقم در مقایسه با سایر سرآب‌های موجود در زاگرس و حتی سایر سرآب‌های کشور عددی قابل توجه است.

آب جاری شده از سراب گاماسیاب سرچشمهٔ اصلی رودخانهٔ بزرگ

است . این رود در طول دره شهرستان و مسیر دشت دلتایی نهاوند جاری است و به هنگام عبور، قسمت عمده روستاها و باغ‌های باختری شهر را مشروب ساخته و راهی شهرستان صحنه در

می‌شود. این رودخانه پس از ورود به استان کرمانشاه

در عبور از

،

و در

نامیده می‌شود و عاقبت به سمت

جاری می‌گردد. در بالا دست چشمه‌ها، غاری طبیعی دیده می‌شود و محوطهٔ اطراف سرآب جنگل‌کاری شده‌است. در مسیر این رود با احداث نیروگاه برق آبی و حوضچه‌های پرورش ماهی، در تولید برق و پرورش ماهی بهره برداری نموده‌اند. چشمه جوشان و پر آب با ویژگی‌های خاص طبیعی، یکی از جاذبه‌های مستعد گردشگری

محسوب می‌شود

نهاوند از شهرهای تاریخی ایران، در جنوب غربی استان همدان قرار دارد و توسط رشته کوه های زاگرس احاطه شده است. زبان گفتاری مردم "نهاوندی" و باقیمانده زبان های کهن ایران می باشد که از گویش پهلوی برآمده است. اما از منظر تاریخی، نهاوند ریشه در ژرفای تاریخ ایران دارد. این شهر شاهد صعود و سقوط تمام سلسله های تاریخی ایران و حتی پیش از آن بوده است، چه سفالینه هایی که از تپه گیان بدست آمده، مربوط به ۵۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح است، یعنی زمانی که هنوز هیچ یک از سلسله های دوره تاریخی ایران بر مسند قدرت ننشسته بودند.

این منطقه با داشتن منابع آب فراوان و خاک حاصلخیز از لحاظ جغرافیایی و طبیعی یکی از بهترین زیستگاه ها با توجه به فراهم بودن شرایط اولیه و طبیعی زندگی به شمار می رود. به همین خاطر نهاوند جزو اولین نقاطی است که ساکنین فلات ایران آنرا برای زندگی انتخاب کرده اند.

آثار هنری و مکتوبات به جا مانده از دوره پیش از تاریخ ایران، تاریخ ایران باستان و تاریخ ایران دوره اسلامی در مورد حضور نهاوند در هنر و تاریخ ایران، بیانگر رازهای نهفته بسیاری است. معبد لائودیسه در شهر نهاوند با کتیبه ای از آنتیوکوس سوم و نیز مجسمه های برنزی خدایان یونانی که در کاوش های شهر نهاوند به دست آمده است گوشه ای از این آثار قلمداد می شود.

بنابر پژوهش‌های پاره‌ای از زبانشناسان ایرانی، واژه نَهاوند به معنی شهر یا آبادی قرار گرفته در پیشِ رو است، زیرا «نَها» در زبان‌های ایرانی به معنی پیش و وند از فعل کهن «وندیدن» به معنی نهادن گرفته شده‌است. بنابراین نهاوند یعنی «نهاده در پیش رو». نظریه‌های مختلفی از پیشینه‌ی تاریخی این منطقه باستانی باقی مانده است. برخی از مورخین نهاوند را مـحـل پـهلـو گرفتن کشتی نوح می‌دانند. به استناد تحقیقات باستان‌شناسان در تپه گیان روستایی در 18 کیلومتری جنوب باختری نهاوند( در حدود 37 قرن قبل از میلاد مسیح قومی در این منطقه زندگی می‌کرد که تمدنی شبیه تمدن بین النهرین داشت و بعدها به دست اقوام دیگر اروپایی و آسیایی از بین رفت. در مورد کلمه ی نهاوند از گذشته تا به امروز اختلاف نظر هایی وجود داشته است.

واژه ی نهاوند در زمان های مختلف و از زبان های متفاوت، به صورت های مختلفی تلفظ شده است که از جمله‌ی آنها می توان به: نوح اوند، نیماوند، اینهاوند، نیوهاوند، نیاوند و نیهاوند اشاره کرد.

از طرف دیگر نهاوند در گذشته نام های دیگری داشـتــه اســت بـه قـول بـطلـمـیـوس نـیـفواندای خـوانده شده و در عصر مادها به نهاوند، نهاوند ماد هم گفته شده است.به گـفـته ی ملک الشعرای بـهـار در عـصـر سلـوکیه نهاوند استان بزرگی بوده کـه بـه لـحـاظ سـکونت داشتن ملکه ی لائودیسه در این شهر به آن لائودیسه هم گفته شده است.

به همین صورت واژه دماوند که صورت اصلی و قدیمی‌تر آن دُمباوند و دُنباوند ضبط شده به معنی «قرارگرفته در پشت» است زیرا دُنب در زبانهای ایرانی به معنی دنباله و پشت است.به گفته برخی دیگر از صاحبنظران نهاوند کنونی همان << نوح آوند>> بوده که به گفته آنان محل به گل نشستن کشتی حضرت نوح بوده است .

گویش مردم شهر نهاوند، نهاوندی و باقیمانده زبان‌های کهن ایران است که از گویش پهلوی برآمده است. نهاوند به گفته برخی پژوهش گران تاریخ ایران به معنی شهر جلو یی و شهر دماوند به معنی شهر عقبی از سمت مغرب زمین می باشد و در برخی دیگر از کتابهااز نهاوند به معنی شهر ظرف سخن بمیان آمده ولی در نقشه های ایران قدیم و در زمان ساسانیان نهاوند را به صورت nihavand نوشته اند که در همسایگی شهر دیناور و مای و همدان قدیم بوده است. {{مدرک} www.nahavandonline.com

شهرستان نهاوند که قدمت بسیار دیرینه ای در استان همدان دارد، در گذشته های دور پایتخت یزدگرد سوم بوده است و از آن به عنوان شهر خفته ساسانی یاد میشود.منبع وبگاه راسخون اسلام در جنگ فتح الفتوح نهاوند برای اولین بار به ایران وارد شد.

یزدگرد بعد از جنگ‌ جلولا عازم‌ نهاوند شد . یزدگرد تمام‌ سران‌ و ملوک‌ طوایف‌ را به‌ یاری‌ خود خواند وهمگان‌ نیز به‌ فرماندهی‌ فیروزان‌ در نهاوند جمع‌ شدند . تعداد آن‌ها را حدود ۱۵۰ هزار نفر ذکر می‌ کنند . از سوی‌خلیفه‌ی‌ وقت‌ -عمر- نعمان‌بن‌ ابی‌ مقرن‌ مَزَنی‌ روانه‌ی‌ نهاوند شد .

• سرآب گیان نهاوند:

یکی از تفریح‌گاه‌های غرب کشور به شمار می‌رود سرآب گیان، با چشمه‌های جوشان، پرآب و زلال، در ۲۲ کیلومتری جنوب غربی نهاوند در استان همدان پای کوه‌های گرین از رشته‌کوه‌های زاگرس جریان دارد که از جنوب به کوه‌های گرین و از غرب به زمین‌های روستاهای ظفر آباد و میهن آباد محدود می‌شود. تپه باستانی گیان نیز در مسیر و دو کیلومتری این سراب قرار دارد. در مسیر این سرآب، جنگلی طبیعی، به وسعت بیش از ۱۰۰ هکتار وجود دارد. کلمهٔ سرآب، از دو کلمهٔ «سر» و «آب» تشکیل شده که به معنی سرچمشه آب می‌باشد. در نهاوند به دلیل آهکی بودن زمین، آب حاصل از بارش با انحلال آهک به راحتی در زمین نفوذ می‌کند و به صورت چشمه در سطح زمین جاری، می‌شوند که معمولاً بسیار پرآب هستند. آب دهی سالانه سرآب گیان، در حد ۲۵۰۰ لیتر در ثانیه‌است، که پس از مصارف آشامیدنی اهالی و استفاده‌های کشاورزی روستاهای اطراف، مازاد آب به رودخانه گاماسیاب می‌ریزد. در مسیر این سرآب، جنگلی است طبیعی، به وسعت بیش از ۱۰۰ هکتار شامل: درختان قطور، کهنسال بلوط، چنار، زالزالک (گویچ) گرو، بید، زبان گنجشک، گوجه وحشی، داغداغان، آلوچه، مو، انجیر، ون، گلابی، نبهو، پادامک وحشی که یکی از تفریحگاه‌های غرب کشور محسوب می‌شود با توجه به قابلیت‌های گردشگری جنگل و سرآب گیان، اخیرا مطالعاتی انجام شده و برای آماده سازی و بهره برداری‌های گردشگری یک سلسله عملیاتی عمرانی در دست اقدام بوده و در حال حاضر نیز به عنوان یک اثر طبیعی جذاب قابل بازدید می‌باشد. دسترسی به این سرآب، از طریق جادهٔ نهاوند به کنگاور به سمت روستای گیان امکان پذیر می‌باشد.

• سراب گاماسیاب:

سراب گاماسیاب (بزرگترین چشمه ایران) در ۲۰ کیلومتری جنوب شهرستان نهاوند به سمت نوراباد واقع شده‌است و از دره‌های شمالی رشته کوه گروین (کوه چهل نابالغان) سرچشمه می‌گیرد. منشأ اب آن یخچال طبیعی است و دارای آبدهی ۵ متر مکعب در ثانیه و دمای متوسط ۵ درجه سانتیگراد است.

رود گاماسیاب دارای آبی با کیفیت عالی می‌باشد. در طول دره شهرستان و مسیر دشت دلتایی نهاوند جاری است و به هنگام عبور، قسمت عمده روستاها و باغ‌های باختری شهر را مشروب ساخته و راهی شهرستان صحنه در استان کرمانشاه می‌شود. این رودخانه پس از ورود به استان کرمانشاه قره‌سو در عبور از استان لرستان، سیمره و در استان خوزستان کرخه نامیده می‌شود و بعد از این گذر پر پیچ و تاب به هورالعظیم می‌پیوندد. در بالا دست چشمه‌ها، غاری طبیعی دیده می‌شود و محوطهٔ اطراف سرآب جنگل کاری شده‌است. در مسیر این رود با احداث نیروگاه برق آبی و حوضچه‌های پرورش ماهی، در تولید برق و پرورش ماهی بهره برداری نموده‌اند. چشمه جوشان و پر آب با ویژگی‌های خاص طبیعی، یکی از جاذبه‌های مستعد گردشگری استان محسوب می‌شود.

• سراب ملوسان:

سراب ملوسان در ۱۷ کیلومتری شمال شهرستان نهاوند واقع گردیده‌است. زمین‌های اطراف این سراب، سرسبز و خرم و بیشتر روستاهای اطراف آن کوهستانی است و به همین علت از قدیم، بهترین منطقه پرورش بز کوهی و انواع شکارهای مختلف بوده‌است.

• سراب فارسبان:

سراب فارسبان در ۳۲ کیلومتری جنوب غربی نهاوند با آبدهی ۱/۵ متر مکعب در ثانیه‌است که هر ساله تعداد زیادی از گردشکران داخلی را به سوی خود جلب می‌کند.

• سراب کنگاور کهنه:

این سراب تقریباً در چهل و پنج کیلومتری غرب نهاوند و در نزدیکی روستای کنگاور کهنه ور داخل یکی از دره‌های کوه گرو قرار گرفته‌است. دبی متوسط این سراب حدود ۰/۵ متر مکعب در ثانیه برآورد شده‌است. درختان این سراب از نوع چنار و بید است و یک درخت تنومند و کهنسال چنار که عمر آن به بیش از چهار صد سال می‌رسد در ابتدای سراب خودنمایی می‌کند. از دیگر سرابهای این شهرستان می‌توان به سرابهای بنفشه، گنبد کبود، تازناب طاف و ورازانه باروداب (قلعه باروداب) اشاره کرد.

قناتهای نهاوند

آب شهر از چند رشته قنات و چشمه تامین می‌شود:^*

1. قنات قیصریه: که دارای ۴ سنگ آب است و از قنوات قدیمی شهر بوده در قیصریه خرابه مظهر شده خانه‌های چهار باغ و راسته میرزا آقا را مشروب می‌نماید.
2. قنات چشمه: عبدل که دارای یک سنگ آب است در علیای محله سادات مظهر شده قسمتی ازمحله سادات میرزا آقایی و چهار باغ را مشروب می‌نماید.
3. قنات پهلوان: محمدصادق که فعلاً دارای یک سنگ آب است و قسمتی از محله چهارباغ را مشروب می‌نماید.
4. قنات گلشن: در محله گلشن مظهر و آن محل را مشروب می‌نماید. علاوه بر اینها چند چشمه نیز به نام چشمه علی، دو خواهران، چاله اولاد و چشمه ملامحمد طاهر مورد استفاده‌است.

• پل زرامین:

پل آجری زرامین معروف به پل لاغه در ۵ کیلومتری غرب شهرستان نهاوند و در کنار روستای زرامین برروی یکی از شعبات رودخانه گاماسیاب احداث گردیده. این پل دارای یک دهانه با قوس جناغی از بناهای دوره قاجار می‌باشد. در حال حاضر با گسترده کردن طول گذر پل تبدیل به پل جاده‌ای شده‌است. این اثر در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۵۰۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است

• حمام حاج آقا تراب:

حمام حاج آقا تراب یکی از بناهای تاریخی شهرستان نهاوند است که در سال ۱۳۵۶ در فهرست آثار ملی ثبت شده‌است. این حمام با صرف هزینه‌ای بالغ بر ۴۰۰ میلیون ریال به موزه مردم‌شناسی تبدیل شده و در روز جهانگردی افتتاح می‌شود. بگزارش البرز به نقل ازمیراث «محمود یاری» مسئول روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان همدان با اعلام خبر تبدیل شدن این حمام به موزه گفت: «با تفکیک دو بخش زنانه و مردانه و تزئین آنها با ماکتهای مجزا، در بخش مردانه مراسم شستشو به نمایش گذاشته شده و در بخش زنانه مراسم حنابندان یک عروس به تصویرکشیده شده‌است.» وی افزود: «با افتتاح این موزه در پنجم مهرماه (روز جهانگردی) مردم نهاوند و گردشگران غیر بومی می‌توانند بخشهای مهمی از زندگی مردم پیشین منطقه به همراه آداب و رسوم و لباسهای محلی را ببینند.» حمام حاج آقا تراب که در بافت قدیمی شهر نهاوند قرار دارد از دو بخش مردانه و زنانه تشکیل شده‌است. بنای این ساختمان مربوط به دوران قاجار بوده و یکی از جاذبه‌های تاریخی و قابل بازدید در نهاوند است. تزئینات بین بنا شامل گج بری، کاشی کاری و نقاشی یکی از نبردهای شاهنامه‌است. این حمام علاوه بر دو قسمت ماکتها حمام سرد و گرم، حجره شاه نشین و خزینه نیز دارد^[۲]

• معبد سلوکی (لائودیسه):

معبد لااودیسه در داخل شهر نهاوند که کتیبه‌ای از «آنتیوکوس سوم» و نیز تعدادی مجسمه برنزی خدایان یونانی در این کاوش کشف گردید.^[۳]

• تپه و دهکده باستانی گیان:

تپه دهکده باستانی گیان در کیلومتر ۱۹ جنوب غربی نهاوند و در مسیر جاده جنگلی گیان قرار گرفته‌است. این تپه در سال ۱۹۳۲ میلادی توسط پروفسور گریشمن بررسی شد. بسیاری از باستان شناسان به این منطقه آمده و گنجینه ‏های بسیاری از جمله ظروف سفالی و جواهر را کشف کرده ‏اند که منشأ این ظروف به قرن‌های دوم و سوم میلادی بر می‏ گردد. تپه ‏ی گیان همچنین محل دفن مردگان نیز بوده‌است. روش دفن مردگان، رنگ کردن آن‌ها و کشف وسایل همراه آنها پرده از رمز و رازهای زندگی آنها بر می‏ دارد و تمدن آنان را آشکار می‏ سازد. در موزه‏ ی ایران باستان ظروف سفالی فراوانی از جمله گلدان و بشقاب و دیگچه که از این منطقه کشف شده‌است، در آنجا دیده می‌‏شود.

• مقبره نعمان ابن مقرن (باباپیر):

نعمان بن مقرن یکی از سرداران و فرماندهان عرب بود که در جنگ نهاوند(فتح الفتوح) در سال ۲۱ هجری یا ۶۴۲ میلادی پس از سه روز نبرد سنگین در پشت دروازه‌های نهاوند به دست سربازان ایرانی به فرماندهی فیروزان (پیروزان) کشته شد. جسد او در ۵ کیلومتری شمال غربی شهر نهاوند دفن گردیده و امروزه در نزد اهالی نهاوند به مقبره باباپیر معروف است.

• خانه قدوسی:

این خانه قدیمی که متعلق به شیخ علی قدوسی از عالمان نهاوند است دارای سر در ورودی زیبائی است که با نقوش هندسی آجری تزئین شده‌است و دو ستون نما در دو سوی سر در به زیبائی آن افزوده‌است. نمای بنا در داخل حیاط بوسیله آجر کاری‌های زیبا تزئین شده‌است و قوسهائی به شکل شاخ قوچ نما را آراسته‌است. پیرامون حیاط با طاق نماهای هلالی تزئین شده‌است. این خانه قدیمی و تاریخی در خیابان انقلاب واقع شده‌است وچند خانه قدیمی دیگر در جای جای این شهر وجود دارد.